Çin’in Şanşi eyaletindeki UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Yungang Mağaraları’nda, kayanın içinde oluşan ve dışarıdan fark edilmeyen yoğuşmayı izlemek için yeni bir sistem devreye alındı. Sensörlerle birlikte kullanılan yapay zekâ destekli teknoloji, tarihî yapılara zarar vermeden yoğuşmanın oluştuğu derinliği belirlemeyi amaçlıyor.
Sistem, Eylül 2026’nın sonlarında Datong’da düzenlenen Mağara Tapınaklarının Korunması Uluslararası Forumu’nda tanıtıldı. Yungang Mağaraları, 45 ana mağara ve 59 binden fazla heykele ev sahipliği yapıyor.
9 ve 10 numaralı mağaralarda kurulan izleme ağı, mağara girişinin dışından kaya kütlesinin derinliklerine uzanıyor. Onlarca sensörden gelen veriler yoğuşma riskine işaret ettiğinde havalandırma, nem alma ve grafen tabanlı sıcaklık kontrolü devreye giriyor.
Şanghay Üniversitesi, Yungang Araştırma Enstitüsü ve diğer kurumların Şanşi eyalet makamlarının desteğiyle üç yıl yürüttüğü proje, bazı koşullarda taş yüzeyinde nem görülmeden önce yoğuşmanın kayanın içinde oluştuğunu ortaya koydu.
Projede görev alan Huang Jizhong, yoğuşmayla mücadeledeki en büyük güçlüğün, nemin nerede ve ne zaman oluşacağını öngörmek olduğunu söyledi. Huang, yoğuşma suyunun kumtaşındaki aşınma düzeyine göre farklı derinliklerde bulunduğunu, daha fazla aşınmış kayalarda suyun taşın daha derinlerinde görüldüğünü belirtti. Araştırma ekibinin verilerine göre sistem, yoğuşma oluşumunu bastırmada yüzde 97’nin üzerinde etkinlik sağladı.
Yungang Araştırma Enstitüsünden Zhu Xiaodong ise son yıllarda mağaralardaki su sızıntıları ve dengesiz kaya kütlelerine yönelik sorunların etkili biçimde ele alındığını, koruma çalışmalarının acil müdahaleden önleyici ve araştırmaya dayalı yöntemlere yöneldiğini ifade etti.