Xizang Özerk Bölgesi’ne bağlı Zada ilçesinde, kültürel mirasın korunmasına yönelik iki haftalık kapsamlı bir denetim gerçekleştirildi. Mayıs ve haziran aylarında yürütülen çalışmalarda, beş beldeye yayılan manastırlar ve kültürel miras alanlarında eski yazmalar, Budist heykeller ile tsha-tsha olarak bilinen kalıpla yapılmış minyatür kil figürlerin korunma koşulları incelendi.
Denetimlerde yalnızca tarihi eserlerin durumu değil, alanların güvenliği ve yönetimi de mercek altına alındı. Elektrik tesisatları ve yangın söndürme sistemleri kontrol edilirken, kültürel miras envanterleri ile sorumlu birimlerin koruma yükümlülükleri de gözden geçirildi. Guge kalıntıları, Tholing Manastırı ve Piyang-Donggar mağara kompleksinin de aralarında bulunduğu Zada’da toplam 189 kayıtlı taşınmaz kültürel miras alanı bulunuyor.
Bölgenin zorlu coğrafi koşulları, koruma çalışmalarını güçleştiren başlıca unsurlar arasında yer alıyor. Yüksek rakımlı arazide bulunan bazı yerleşimler ilçe merkezine yaklaşık 75 kilometre uzaklıkta. Güçlü rüzgâr, yoğun güneş ve erozyonun etkili olduğu bu alanlarda düzenli denetim yapmak; personel, finansman ve uzmanlık eksikliği nedeniyle her zaman kolay olmuyor.
Zada İlçe Halk Savcılığı Başsavcısı Luo Shuanghong, özellikle ahşap yapılara sahip ve değerli duvar resimleri ile heykeller barındıran manastırlarda yangın güvenliğinin hayati önem taşıdığını belirtti.
Bölgede kültürel mirasın korunmasına yönelik çalışmalar son yıllarda hız kazandı. Mart 2023’te yapılan bir incelemede bazı kalıntıların yasa dışı kazılar nedeniyle zarar gördüğü ve yeterince korunamadığı tespit edilmişti. Bunun ardından ilçe yönetimi acil koruma çalışmaları için 440 bin yuan kaynak ayırdı. Açıkta bulunan 100’den fazla tsha-tsha ile diğer kültürel varlıklar toplanarak güvenli depolara taşındı.
Bu sürecin ardından yıllık özel kültürel miras koruma fonu 500 bin yuandan 1 milyon yuana çıkarıldı. Ayrıca 252 yerel kültürel miras koruyucusuyla yönetim anlaşmaları imzalandı ve koruma çalışmaları için toplam 1,87 milyon yuan destek sağlandı.
Zada İlçe Halk Savcılığı’nın verilerine göre 2025’ten bu yana ilçede kültürel mirasa ilişkin herhangi bir ceza davası kayda geçmedi. Günümüzde denetimler belde yetkilileri, polis ve kültürel miras çalışanlarının ortak katılımıyla yürütülüyor. Riskli noktalar kayıt altına alınırken, gerekli görülen alanlara çit ve uyarı levhaları yerleştiriliyor.